W Unii Europejskiej ginie co roku około 330 milionów piskląt płci męskiej — nie dlatego, że coś poszło źle, ale dlatego, że kogut nie zniesie jaja, a na mięso rośnie za wolno. Niemcy i Francja już tego zakazały, więc branża szuka sposobu, by poznać płeć wcześniej niż przy taśmie sortowniczej. Zespół projektu Omegga twierdzi, że wystarczy światło i szósty dzień inkubacji — a to temat na styku biologii, optyki i uczenia maszynowego, czyli kierunków, których zwykle nie szuka się pod hasłem „rolnictwo”.
330 milionów. Tyle piskląt płci męskiej ginie rocznie w wylęgarniach na terenie Unii Europejskiej. To nie efekt choroby ani awarii, tylko zaplanowany element procesu, powtarzany każdego dnia w setkach zakładów. Praktyka od lat budzi wątpliwości etyczne, a Niemcy i Francja zdążyły już jej zakazać. Kolejne państwa członkowskie apelują o zakaz obejmujący całą Unię, co stawia branżę przed dość prostym pytaniem: czym zastąpić sortowanie, które odbywa się dopiero po wykluciu.
Kury nioski hoduje się dla jaj, nie dla mięsa. Samce z tych samych linii genetycznych jaj nie zniosą, a przybierają na wadze zbyt wolno, żeby opłacało się tuczyć je na mięso. W ekonomii wylęgarni są więc produktem ubocznym, którego nie da się nigdzie sensownie ulokować.
Cały problem sprowadza się do jednego momentu: kiedy poznaje się płeć. Jeśli dopiero po wykluciu, wybór jest już tylko między złymi opcjami. Jeśli wcześniej, w jaju, sprawa wygląda zupełnie inaczej, bo jajo można wycofać z inkubatora, zanim stanie się pisklęciem.
Dotychczasowe metody oznaczania płci w jaju wymagały zwykle naruszenia skorupki i pobrania próbki. Rozwiązanie opracowane w projekcie Omegga jest czysto optyczne. „Jaja są poddawane badaniom przesiewowym z wykorzystaniem światła, a emitowane przez nie widmo jest następnie mierzone” — tłumaczy Katharina Hesseler, dyrektor generalna firmy. Skorupka zostaje nietknięta, a całym narzędziem są wiązka światła i pomiar widma. „Nie ma bardziej ekonomicznej metody od światła, które jest niedrogie, a ponadto pozwala działać szybko i precyzyjnie” — dodaje Hesseler.
Pomiar daje odpowiedź już w szóstym dniu inkubacji, na długo zanim u zarodka rozwinie się percepcja bólu. To data, która w całej dyskusji waży najwięcej, bo przesuwa decyzję z etapu żywego pisklęcia na etap, na którym mówimy jeszcze o jaju. Jaja z zarodkami męskimi oraz te z zarodkami nieżywymi nie idą przy tym na straty — mogą trafić do produkcji szczepionek albo paszy dla zwierząt.
Trudność nie leży w samym prześwietlaniu, tylko w odczytaniu wyniku. Każde jajo jest trochę inne: grubość skorupki, pigment, wielkość. Różnica między pojedynczym pomiarem zarodka męskiego i żeńskiego potrafi utonąć w tej naturalnej zmienności, więc zespół nie próbował porównywać jaj między sobą.
„Pomiary te powtarzane są przez kilka dni i analizowane przy użyciu sztucznej inteligencji w celu wykrycia subtelnych zmian w komórce jajowej” — wyjaśnia Hesseler. Liczy się nie jedna wartość, tylko to, jak zmienia się ona w czasie w tym samym jaju. „Poradziliśmy sobie z tym problemem dzięki naszemu podejściu opartemu na szeregach czasowych” — mówi dyrektor generalna.
Najlepsza metoda jest bezużyteczna, jeśli wymaga zbudowania zakładu od zera. Układ zaprojektowano więc jako moduł typu plug-and-play, który instaluje się w standardowych inkubatorach przemysłowych. Projekt Omegga finansuje Europejska Rada ds. Innowacji (EIC), a cel Hesseler formułuje wprost: „Naszym celem jest odejście od uśmiercania nawet 100 milionów piskląt płci męskiej rocznie”.
Dla kandydata na studia ciekawsze od samych jaj bywa to, z czego ta metoda jest złożona. Optyka, biologia rozwoju i uczenie maszynowe spotykają się tu w jednym urządzeniu, a taki zestaw kompetencji wraca w wielu miejscach:
Żadnej z tych ścieżek nie opisuje dobrze słowo „rolnictwo”. Wspólny mianownik jest inny: zmierzyć coś żywego, nie dotykając tego.
Uśmiercanie kogutków przestaje być w Europie normą, a alternatywa nie musi oznaczać nakłuwania skorupki. Omegga stawia na światło, pomiar powtarzany przez kilka dni i model, który czyta zmianę w czasie, dzięki czemu decyzja zapada szóstego dnia inkubacji. Za etyczną deklaracją stoi tu bardzo konkretna inżynieria i to ona zdecyduje, czy 330 milionów stanie się liczbą z przeszłości.
5 pytań · minuta · bez zapisywania
poleca:
