Cyberprzestępca może zaatakować z drugiego końca świata, a policja wciąż działa w granicach własnego kraju i według własnych metod. Unijny projekt CYCLOPES, koordynowany z Polski, przez pięć lat łączył śledczych, naukowców i firmy, żeby europejskie organy ścigania nie wymyślały dwa razy tego samego narzędzia. Efekty to m.in. baza gotowych rozwiązań, ponad 100 raportów i akcja, która zablokowała około 1600 fałszywych stron — a na końcu możesz sprawdzić, czy masz żyłkę do tropienia oszustów w sieci.
Cyberprzestępcy nie przejmują się mapą. Działają globalnie, więc europejskie organy ścigania, żeby w ogóle nadążyć, muszą prowadzić śledztwa ramię w ramię z partnerami także spoza Europy. To jednak nie wystarcza. Innowacyjne technologie potrzebne w cyberśledztwach powstają w firmach i na uczelniach, dlatego bez ścisłej współpracy z przemysłem i nauką policja przegrywa z coraz bardziej wyrafinowanymi zagrożeniami.
Rashel Talukder, dyrektor zarządzający Polskiej Platformy Bezpieczeństwa Wewnętrznego i koordynator projektu CYCLOPES, ujmuje to krótko: „Cyberprzestępczość szybko ewoluuje, to wymaga od organów ścigania ciągłego dostosowywania się do nowych technologii i metod przestępczych”.
Jest też drugi problem. Każdy kraj podchodzi do sprawy po swojemu. „Podejścia w poszczególnych krajach Europy różnią się między sobą, więc istnieje ryzyko, że nasze działania w walce z przestępczością będą rozproszone, co doprowadzi do powielania wysiłków i utraty cennych wniosków, które można by wyciągnąć; dlatego niezbędna jest współpraca” — dodaje Talukder.
CYCLOPES, finansowany przez UE w programie Horyzont 2020 i działający od maja 2021 do kwietnia 2026 roku, miał zebrać przy jednym stole policję, ośrodki badawcze, przemysł, decydentów i organy normalizacyjne. Zaczęto jednak nie od wielkich strategii, tylko od pytania: jakich narzędzi naprawdę brakuje śledczym?
„Chcieliśmy usłyszeć opinie bezpośrednio od osób pracujących w terenie, na pierwszej linii walki z tym zagrożeniem” — mówi Talukder. Dlatego w ramach projektu zorganizowano 15 warsztatów stacjonarnych z udziałem europejskich organów ścigania. Rozmawiano o lukach w możliwościach, codziennych potrzebach operacyjnych i wyzwaniach, które dopiero nadchodzą.
Warsztaty skupiały się na kluczowych obszarach cyberprzestępczości:
Na podstawie ustaleń z warsztatów powstała obszerna baza danych narzędzi i rozwiązań, które są już wykorzystywane w całej Europie. Dzięki niej praktycy mogą szybko sprawdzić, co istnieje, zamiast budować wszystko od zera.
Ma to sens, bo europejskie organy ścigania bardzo różnią się doświadczeniem, wiedzą specjalistyczną i zaawansowaniem technicznym. Wymiana wiedzy między nimi okazała się jedną z największych zalet projektu. „To naprawdę przypomina bibliotekę” — zauważa Talukder. „Jeśli jakiś organ ścigania napotka problem, można zajrzeć do bazy danych, aby sprawdzić, czy inny organ już zajmował się tą samą kwestią i w jaki sposób”.
Najlepiej widać to na konkretnym przykładzie. Podczas jednych z warsztatów CYCLOPES w Sztokholmie przedstawiciele belgijskiej policji federalnej i holenderskiego instytutu badawczego TNO rozmawiali o tym, jak wykrywać phishing, zanim zdąży komuś zaszkodzić. Wymienili się wiedzą i praktycznymi doświadczeniami.
Z tej rozmowy wyrosło działanie PhishNemo, które później stało się wielokrotnie nagradzaną belgijską inicjatywą. Pozwoliło wcześnie zablokować około 1600 złośliwych witryn phishingowych i ochronić ponad 120 000 potencjalnych ofiar. „To pokazuje, jak połączenie sił ekspertów z różnych organizacji i krajów może przynieść trwałe efekty wykraczające poza formalne cele projektu” — mówi Talukder.
Projekt nie zajmował się wyłącznie tym, co dzieje się dziś. Co roku przygotowywano raporty prognostyczne, które miały przewidzieć, czego będą potrzebować śledczy w związku z darknetem czy obliczeniami kwantowymi. W sumie w trakcie projektu powstało ponad 100 raportów. Część pozostaje poufna ze względu na operacyjny charakter, ale wiele udostępniono publicznie na stronie projektu.
Ważna była też stała współpraca z europejskimi instytucjami walczącymi z cyberprzestępczością: Europolem, Dyrekcją Generalną do Spraw Wewnętrznych Komisji Europejskiej (DG HOME), a także EACTDA, ECTEG i EJCN.
Projekt oficjalnie się zakończył, ale sieć CYCLOPES działa dalej, by utrzymać kontakt między praktykami, badaczami i branżą. Jej sekretariatem pozostaje Polska Platforma Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Według Talukdera najważniejsza lekcja wykracza poza technologię: „Poza wynikami technicznymi projekt CYCLOPES pokazał, że zaufanie, osobiste relacje i długoterminowe sieci kontaktów zawodowych pozostają podstawą udanej międzynarodowej współpracy w walce z cyberprzestępczością”. Plan na przyszłość też jest jasny: „Zamierzamy zrobić wszystko, co w naszej mocy, aby w przyszłości działania badawcze i innowacyjne bezpośrednio odpowiadały na potrzeby operacyjne”.
CYCLOPES pokazał, że w walce z cyberprzestępczością liczy się nie tylko technologia, ale też to, czy śledczy z różnych krajów w ogóle ze sobą rozmawiają. Warsztaty, wspólna baza narzędzi i regularne prognozy pozwoliły uniknąć powielania pracy, a przykład PhishNemo dowodzi, że jedna dobra rozmowa może ochronić dziesiątki tysięcy ludzi. Sieć zbudowana w projekcie ma działać dalej — już bez unijnego grantu, za to z zaufaniem, które udało się zbudować.
5 pytań · minuta
poleca:
