Rachunki za ogrzewanie i prąd potrafią zjeść sporą część studenckiego budżetu, a czynsze w wielu miastach wciąż idą w górę. Unijny projekt PREFIGURE sprawdza, jak ocieplać i odnawiać europejskie mieszkania tak, by na zielonej transformacji nie tracili najsłabsi. Badacze pracują w 11 miastach, wysyłają w trasę mobilne laboratorium i analizują ankietę z udziałem ponad 25 000 osób — a na końcu można sprawdzić, czy własne nawyki mieszkaniowe są naprawdę energooszczędne.
Wynajem pokoju, rachunek za prąd, dopłata za ogrzewanie — dla wielu studentów to pierwsze zderzenie z kosztami samodzielnego życia. Materiał serwisu CORDIS pokazuje, że ten kłopot ma wymiar europejski. W całej Unii rosną koszty mieszkaniowe, brakuje przystępnych cenowo mieszkań, a energia staje się coraz droższa.
Jednocześnie powstają strategie renowacji energetycznej, które mają przybliżyć UE do ambitnych celów klimatycznych. I tu pojawia się haczyk: jeśli nie zostaną starannie zaprojektowane, mogą podnieść czynsze, pogłębić nierówności społeczne i zaostrzyć ubóstwo energetyczne. Ocieplony budynek nie zawsze oznacza więc lżejszy portfel lokatora.
Tym napięciem zajmuje się finansowany przez UE projekt PREFIGURE (Prototypes for addressing the housing-energy-nexus), rozpoczęty w 2024 r. Jego zespół szuka alternatywnych ścieżek do mieszkań, które będą jednocześnie przystępne cenowo, sprzyjające włączeniu społecznemu i energooszczędne.
Docelowo ma powstać skalowalny model budownictwa mieszkaniowego neutralnego klimatycznie, który nikogo nie zostawia w tyle. Koordynatorem projektu jest Michael Janoschka, profesor w Instytucie Technologii w Karlsruhe w Niemczech. Prace mają potrwać do 2027 r.
Badacze nie zaczynają od wielkich programów rządowych, tylko od lokalnych, oddolnych inicjatyw. Takie przedsięwzięcia określane są jako „prototypy zmian”. Łączą innowacje społeczne, polityczne i gospodarcze, żeby odnawiać przystępne cenowo mieszkania dla społeczności znajdujących się w trudnej sytuacji.
Zespół analizuje praktyki, w których spotykają się trzy cele naraz:
Badania partycypacyjne prowadzone są w 11 europejskich miastach — od Amsterdamu i Barcelony po Saloniki i Tallinn. Naukowcy dokumentują w nich 16 różnych prototypów i sprawdzają, jakie czynniki prawne, finansowe i kulturowe im pomagają, a jakie je hamują. Dwanaście z tych przykładów opisano szczegółowo w raporcie.
Takie podejście ma dać całościowy obraz tego, jak skutecznie powielać energooszczędne innowacje i rozszerzać ich zasięg. Sprzyja też tworzeniu społeczności uczących się, które przekazują sobie wiedzę i mogą dostarczyć sprawdzonego wzorca dla polityki mieszkaniowej stawiającej na równi klimat i sprawiedliwość społeczną.
Projekt ma na koncie kilka konkretnych wyników. Pierwszy to wspólne ramy analityczne, które pozwalają patrzeć na związek mieszkalnictwa i energii przez pryzmat sprawiedliwości społecznej. Dzięki nim da się porównać, jak różne lokalne konteksty radzą sobie jednocześnie z dekarbonizacją, przystępnością cenową i integracją społeczną.
Drugi to Katalog prototypów — uporządkowane, porównawcze zestawienie innowacyjnych praktyk z pogranicza mieszkalnictwa i energii. Dla osób studiujących urbanistykę, socjologię czy energetykę to dobry przykład, że rozwiązań technicznych i społecznych nie da się dziś od siebie oddzielić.
Najbardziej widocznym elementem projektu jest mobilne laboratorium partycypacyjne o nazwie „to meet you!”. Ma być narzędziem wymiany wiedzy i przestrzenią, w której nauka i społeczeństwo mogą się spotkać, nawiązać kontakty i zacząć rozmowę.
Zaplanowano europejską trasę laboratorium: Sofia, Saloniki, Barcelona, Amsterdam, Kopenhaga, Karlsruhe, a na koniec Tallin. Celem jest dialog naukowców z mieszkańcami, decydentami i lokalnymi interesariuszami.
Zespół analizuje też wyniki zakrojonego na szeroką skalę badania porównawczego, w którym wzięło udział ponad 25 000 respondentów z siedmiu krajów.
„Ten wyjątkowy zbiór danych stanowi jeden z najbardziej kompleksowych jak dotąd międzykrajowych obrazów tego, jak gospodarstwa domowe postrzegają powiązania między warunkami mieszkaniowymi, dostępnością cenową energii, presją związaną z renowacją oraz nierównościami społecznymi” — wyjaśnia Michael Janoschka. Jak dodaje, wyniki mają być cenne dla decyzji podejmowanych lokalnie i na poziomie krajowym, a także posłużyć jako podstawa debat politycznych na szczeblu unijnym.
Studenci zwykle wynajmują mieszkania i płacą rachunki z ograniczonego budżetu, więc pytanie o to, kto zapłaci za zieloną renowację, dotyka ich bardzo bezpośrednio. Przy szukaniu lokum warto pytać nie tylko o czynsz, ale też o koszty ogrzewania i stan budynku. Projekty takie jak PREFIGURE przypominają, że polityka klimatyczna to także sprawa codziennych wydatków lokatorów.
Do 2027 r. PREFIGURE ma pokazać, jak Europa może zdekarbonizować swoje zasoby mieszkaniowe, nie tracąc z oczu przystępności cenowej, inkluzywności i sprawiedliwości społecznej. Janoschka ujmuje to tak: „W ten sposób projekt PREFIGURE wzmocni ambicje UE, by osiągnąć neutralność klimatyczną, zapewniając jednocześnie, że nikt nie zostanie pominięty”.
Artykuł powstał na podstawie materiału serwisu CORDIS Komisji Europejskiej.
5 pytań · minuta
poleca:
