Muzeum, w którym na żywo widać pH i wilgotność gleby, objazdowa wystawa sztuki z przystankiem w Polsce i broszury z audiobookami dla polityków. Europejski projekt SoilTribes próbuje przekonać nas, że to, co mamy pod stopami, zasługuje na więcej uwagi. Łączy naukę, technologię i sztukę, a kurator wystawy przekonuje, że gleba żyje razem z nami. Sprawdzamy, jak to działa i czego może nauczyć studenta – a na końcu możesz sprawdzić, jak uważnie ty patrzysz na to, co masz pod stopami.
Gleba rzadko trafia na pierwsze strony gazet. Leży pod stopami, pod chodnikiem, pod trawnikiem przed wydziałem i właściwie mało kto o niej myśli. Finansowany przez UE projekt SoilTribes postanowił to zmienić. Jego cel łatwo opisać, ale trudniej osiągnąć: zwiększyć świadomość społeczną na temat roli gleby i zagrożeń, którym ona podlega.
Najciekawsze jest to, jak autorzy chcą do tego dojść. Zamiast jednego raportu czy kampanii z plakatami postawili na połączenie trzech światów: nauki, technologii i sztuki.
SoilTribes wystartował w 2025 roku i skupia 25 partnerów z 11 krajów europejskich. Od początku działań udało się uruchomić trzy przedsięwzięcia, które na pierwszy rzut oka niewiele łączy:
Każde z nich trafia do innej publiczności. Razem tworzą układankę, w której gleba jest raz obiektem badań, raz inspiracją, a raz sprawą do załatwienia przez władze.
Pierwsze Muzeum Żywej Gleby otwarto na Ukrainie. W czerwcu 2026 roku ruszył jego wschodni oddział, działający w Państwowym Uniwersytecie Rolniczym w Połtawie. Muzeum jest częścią inicjatywy Soil Ark: Shaping Soil Futures Together.
To nie jest miejsce z gablotami pełnymi zakurzonych próbek. Muzeum na bieżąco monitoruje pH, temperaturę i wilgotność gleby, więc zwiedzający mają do czynienia z danymi, które zmieniają się na ich oczach. Mogą też poznać ekosystem glebowy i rolę, jaką odgrywają w nim mikroorganizmy.
Miejsce muzeum mówi sporo. Skoro działa na uczelni, łączy badania z edukacją dosłownie pod jednym dachem. Dla studentów kierunków przyrodniczych, rolniczych czy środowiskowych to dobry przykład, jak wiedza z laboratorium może wyjść poza wąskie grono specjalistów. I jak może stać się atrakcją dla każdego, kto jest ciekawy, co dzieje się kilka centymetrów pod jego butami.
Drugą nogą projektu jest kultura. Partner SoilTribes, Globalna Sieć Muzeów Wody, przygotował objazdową wystawę Soil Art Tales. Ekspozycja pokazuje powiązania między glebą, wodą i życiem, a składają się na nią prace czterech artystów z różnych pokoleń.
Wystawa ma odwiedzić siedem instytucji w sześciu krajach: w Bułgarii, Francji, Włoszech, Polsce, Portugalii i Słowenii. Polska jest więc na tej mapie, co daje szansę, by zobaczyć ją bez dalekich podróży.
Kuratorem jest Stefano Cagol. Jego zdaniem artyści, dzięki empatii, własnej perspektywie i przekładowi swoich dzieł, pokazują, że gleba ma wspólne, fundamentalne znaczenie. Cagol zwraca uwagę, że gleba przechowuje pamięć, kryje ślady dawnych cywilizacji i stanowi podstawę wyżywienia w każdej wizji przyszłości.
Przekonuje też, że zamienianie wiedzy naukowej w opowieści, które angażują zmysły i dają wspólne przeżycia, pomaga budować świadomość, troskę i odpowiedzialność. Najkrócej ujmuje to tak: „Gleba żyje – i to razem z nami”. I dodaje: „Uznanie jej znaczenia oznacza uznanie naszej zależności od ekosystemów”.
O zadaniu wystawy kurator mówi wprost: „Naszym zadaniem jest rozpowszechnienie tych cennych opowieści w całej Europie i poza nią”.
Trzeci element jest najmniej widowiskowy, ale może mieć realne skutki. Chodzi o bazę Policy Pathways, czyli zasób dla osób, które podejmują decyzje w sprawach publicznych. Znajdzie się w niej seria pięciu cyfrowych broszur oraz audiobooki, opracowane przez partnera projektu, ICLEI Europe.
Każda broszura dotyczy innego wyzwania związanego z glebą i opisuje, co mogą zrobić władze publiczne. Pierwsza poświęcona jest zapobieganiu utwardzaniu gleby i odwracaniu tego procesu. Kolejne mają ukazywać się stopniowo.
W SoilTribes ten sam problem opowiadany jest na trzy sposoby. Naukowiec zobaczy w nim pomiary pH i wilgotności. Miłośnik sztuki – opowieść o pamięci i kulturze. Urzędnik – konkretne ścieżki działania.
Dla studenta to cenna lekcja: nawet bardzo specjalistyczna wiedza zyskuje, gdy ktoś potrafi przełożyć ją na język innych ludzi.
SoilTribes łączy muzeum, które śledzi stan gleby w czasie rzeczywistym, objazdową wystawę sztuki i bazę materiałów dla decydentów. Projekt ma przyczyniać się do długoterminowego zrównoważonego rozwoju gleby, a jego prace potrwają do grudnia 2027 roku. Do tego czasu warto mieć oko na wystawę Soil Art Tales, która ma trafić także do Polski.
Artykuł powstał na podstawie materiału CORDIS (© Unia Europejska).
5 pytań · minuta
poleca:
