Na statku pasażerskim wiele osób dzieli te same pokłady, restauracje i powietrze z wentylacji, a gdy pojawia się choroba zakaźna, nie da się po prostu wysiąść. Europejski projekt HEALTHY SAILING szukał sposobów, by wcześniej wyłapywać ogniska zachorowań na morzu i sprawniej na nie reagować: od elektronicznego nadzoru i sztucznej inteligencji po szkolenia z rozszerzoną rzeczywistością. Jego wytyczne przeszły już prawdziwą próbę — a na końcu można sprawdzić, czy w podróży dbasz o zdrowie jak świadomy pasażer.
Statki wycieczkowe, promy pasażerskie i statki ekspedycyjne to miejsca, w których ludzie spędzają razem dużo czasu na ograniczonej przestrzeni. Pandemia COVID-19 obnażyła poważne luki: zarówno w wykrywaniu ognisk chorób na pokładzie, jak i w przygotowaniu na kryzysy związane ze zdrowiem publicznym. Wniosek był prosty – statki pasażerskie muszą być lepiej przygotowane na wypadek zachorowań.
Na tę potrzebę odpowiada finansowany ze środków Unii Europejskiej projekt HEALTHY SAILING. Jego zespół postawił sobie ambitny cel: opracować kompleksowe podejście do zapobiegania, wykrywania i zwalczania chorób zakaźnych na morzu. Chodzi przy tym nie tylko o choroby znane i przewidywalne, lecz także o nowe zagrożenia, których nikt jeszcze nie zna.
Koordynatorem przedsięwzięcia jest Christos Hadjichristodoulou, profesor higieny i epidemiologii na Uniwersytecie w Tesalii w Grecji. Jak tłumaczy, „Rozwój działań w zakresie profilaktyki chorób zakaźnych, łagodzenia ich skutków oraz skutecznego zwalczania miał na celu poprawę bezpieczeństwa podróży, ochronę zdrowia publicznego i zwiększenie odporności statków pasażerskich na przyszłe zdarzenia związane ze zdrowiem publicznym oraz sytuacje nadzwyczajne”.
Badacz widzi w tym także wymiar gospodarczy. „To przełoży się z kolei na zrównoważony rozwój i wzrost konkurencyjności europejskiego sektora pasażerskiego transportu morskiego” – podkreśla. Zdrowie pasażerów okazuje się więc sprawą nie tylko lekarzy, ale całej branży.
Punktem wyjścia była solidna baza dowodowa. Zespół zebrał dane, które pozwalają lepiej zrozumieć, jak choroby zakaźne rozprzestrzeniają się na statkach pasażerskich, jakie czynniki zwiększają ryzyko i które metody profilaktyki naprawdę działają. Dopiero na tej podstawie powstały rozwiązania cyfrowe, które mają zwiększać gotowość załóg i wspierać je w chwili kryzysu.
Sercem projektu jest prototyp zintegrowanego systemu nadzoru elektronicznego. Zawiera moduł, który w czasie rzeczywistym monitoruje objawy, a do tego gromadzi wyniki badań laboratoryjnych i dane środowiskowe. Dzięki temu zagrożenia dla zdrowia na pokładzie można wychwycić wcześnie, zanim choroba obejmie wiele osób.
Drugim filarem jest prototypowe rozwiązanie oparte na sztucznej inteligencji. Analizuje ono dane z wielu źródeł, wskazuje zagrożenia dla zdrowia publicznego, generuje alerty i rekomenduje działania dopasowane do poziomu ryzyka. Osobne narzędzie, również wykorzystujące sztuczną inteligencję, wspiera planowanie bezpieczeństwa i zarządzanie ryzykiem związanym z instalacjami wodnymi na pokładzie, a tym samym profilaktykę chorób przenoszonych przez wodę. Narzędzia testowano na statkach pasażerskich.
Lista rezultatów jest długa i obejmuje zarówno technologie, jak i zwykłe, codzienne procedury:
Prawdziwy test przyszedł w maju 2026 r. Na niderlandzkim statku wycieczkowym na Oceanie Atlantyckim wybuchła epidemia hantawirusa. Pasażerowie i załoga pochodzili z ponad 20 krajów, więc wszyscy na pokładzie musieli zmierzyć się z międzynarodowym kryzysem zdrowotnym. Organy zdrowia publicznego i sektor morski sięgnęły po wytyczne opracowane w ramach HEALTHY SAILING.
„To zdarzenie dowodzi, że inicjatywa HEALTHY SAILING może przyczynić się do lepszej koordynacji opartych na danych działań dotyczących walki z zagrożeniami dla zdrowia w transporcie morskim” – podsumowuje Hadjichristodoulou.
Projekt dobrze pokazuje, jak wiele dziedzin musi współpracować, by rozwiązać jeden problem. Spotykają się tu epidemiologia i higiena, transport morski, analiza danych, sztuczna inteligencja, inżynieria wentylacji, a nawet projektowanie szkoleń w rozszerzonej rzeczywistości. Dla osób, które wybierają kierunek studiów albo szukają tematu pracy dyplomowej, to przykład, że zdrowie publiczne nie kończy się na przychodni.
Jest też wątek bardziej osobisty. Pasażerem promu czy statku wycieczkowego może zostać każdy, choćby w czasie wakacji. Część rozwiązań projektu, na przykład szkolenia, powstała z myślą także o pasażerach, a nie tylko o załodze.
HEALTHY SAILING łączy twarde dane z praktyką: system nadzoru elektronicznego, sztuczna inteligencja generująca alerty, e-przepustki, zasady dezynfekcji i wentylacji oraz szkolenia mają razem sprawić, że ognisko choroby na statku zostanie szybko zauważone i opanowane. Epidemia hantawirusa z maja 2026 r. pokazała, że takie wytyczne przydają się w realnym kryzysie, gdy trzeba skoordynować działania służb z wielu państw.
Artykuł powstał na podstawie materiału serwisu CORDIS Komisji Europejskiej.
5 pytań · minuta
poleca:
