Upał, który nie odpuszcza nawet wieczorem, i powietrze, którym trudno oddychać – to codzienność coraz większej liczby europejskich miast. Zamiast zgadywać, co pomoże, zespół projektu UrbanAIR buduje cyfrowe kopie miast, na których można przetestować zieleń, nowe plany zagospodarowania czy inwestycje, zanim ktokolwiek wbije łopatę. Wyjaśniamy, jak to działa i dlaczego sama technologia nie wystarczy – a na końcu możesz sprawdzić, czy poradziłbyś sobie z ochłodzeniem własnego miasta.
Europejskie miasta coraz mocniej odczuwają skutki upałów i złej jakości powietrza. Kłopot w tym, że każda decyzja – posadzenie drzew, zmiana planu zagospodarowania czy duża inwestycja w infrastrukturę – kosztuje i trudno ją potem odwrócić. Finansowany przez UE projekt UrbanAIR proponuje coś, co przypomina tryb piaskownicy z gry: platformę cyfrowych bliźniaków, czyli wirtualnych odpowiedników miast, na których samorządy i przemysł mogą sprawdzić pomysły, zanim wprowadzą je w życie.
Chodzi o połączenie dwóch światów, które zwykle słabo się dogadują: globalnych danych klimatycznych i lokalnych decyzji zapadających w ratuszu.
Każdy cyfrowy bliźniak w UrbanAIR stoi na trzech filarach:
Koordynatorka projektu, Femke Vossepoel, profesorka Uniwersytetu Technicznego w Delft, nie ukrywa, że takie połączenie to nie lada wyzwanie. „Takie podejście sprawia, że projekt jest nie tylko wymagający, ale także wyjątkowy” – podkreśla w komunikacie prasowym.
Największa zaleta? Władze miasta mogą najpierw zasymulować interwencję, a dopiero potem zdecydować, czy warto w nią wejść. Na wirtualnym modelu da się sprawdzić, co dadzą zazielenianie, zmiany w planach zagospodarowania albo inwestycje infrastrukturalne – bez ryzykowania prawdziwych zasobów.
To zresztą dobra lekcja myślenia projektowego, przydatna na każdym kierunku: zanim coś zbudujesz, przetestuj to tam, gdzie pomyłka nic nie kosztuje.
Projekt nie zamyka się w laboratorium. Miasta biorące udział w UrbanAIR podzielono na dwie grupy o różnych zadaniach.
Antwerpia i Barcelona to „miasta działań”. Tam technologie trafiają do prawdziwego środowiska miejskiego, gdzie są testowane i dopracowywane. Bristol, Paryż i Rotterdam pełnią rolę „miast nauki” – pomagają przenosić doświadczenia między różnymi kontekstami miejskimi.
Dzięki takiemu podziałowi rozwiązania sprawdzane są w praktyce, a nie tylko w teorii.
Ciekawe wnioski przyniosły warsztaty, które zespół zorganizował w czerwcu 2026 roku podczas 13. Europejskiego Forum Odporności Miejskiej, wspólnie z Unijnym Porozumieniem Burmistrzów. Uczestnicy doszli do wniosku, że narzędzia cyfrowe łatwo mogą trafić na „cmentarzysko” nieużywanych rozwiązań, jeśli nie odpowiadają na rzeczywiste potrzeby miast. Innymi słowy: technologia nie może być rozwiązaniem, które dopiero szuka swojego problemu.
Recepta jest prosta, choć często ignorowana. Miasto powinno najpierw ustalić, z czym naprawdę ma kłopot – na przykład które obszary nagrzewają się najbardziej albo które grupy mieszkańców są szczególnie narażone – i dopiero wtedy wybierać narzędzie.
Warsztaty pokazały też, że samo kupno technologii niczego nie załatwia. Wdrożenie wymaga:
Żeby nie powtórzyć tego błędu, UrbanAIR organizuje regularne spotkania Komitetu Użytkowników. Przedstawiciele miast, partnerzy projektu i eksperci wspólnie testują tam pomysły i współtworzą narzędzia. Te mają być użyteczne, wiarygodne, zrozumiałe i wykonalne – cztery cechy, o których łatwo zapomnieć, gdy w centrum uwagi stoi sama technologia.
Zespół zaprasza do udziału miasta, władze lokalne, badaczy, dostawców technologii i specjalistów od odporności na zmiany klimatu. Według autorów projektu taka wymiana pomaga miastom lepiej przygotować się na upały, zanieczyszczenie powietrza i inne zagrożenia klimatyczne.
Historia UrbanAIR pokazuje, że w walce z miejskim upałem spotykają się bardzo różne kompetencje: modelowanie atmosfery, analiza danych, badanie zachowań ludzi, planowanie przestrzenne i zwykła umiejętność rozmowy z urzędnikami. Żadna z nich nie wystarcza osobno. Jeśli studiujesz jedną z tych dziedzin, warto zerknąć przez płot do sąsiadów – bo właśnie na styku specjalności powstają narzędzia, z których ktoś naprawdę korzysta, zamiast odkładać je na półkę.
UrbanAIR buduje cyfrowe bliźniaki miast, które łączą globalne modele atmosferyczne z lokalnymi decyzjami i pozwalają przetestować zieleń, plany zagospodarowania czy inwestycje bez ryzyka. Projekt przypomina jednak, że dobre dane to za mało: planowanie miast w czasach kryzysu klimatycznego wymaga też współpracy i wzajemnego uczenia się. Stawką są chłodniejsze i zdrowsze europejskie miasta z czystszym powietrzem.
Artykuł powstał na podstawie materiału CORDIS (© Unia Europejska).
5 pytań · minuta
poleca:
