Krępujące wspomnienie nie daje zasnąć, więc pojawia się pytanie, czy dałoby się je po prostu skasować. Neurobiolog Johannes Gräff z EPFL w Lozannie odpowiada, że w teorii tak, choć jest pewien haczyk. Jego zespół namierzył u myszy komórki, w których zapisuje się traumatyczne wspomnienie, i potrafił je wyłączyć. Droga do zastosowania u ludzi jest jednak daleka, a najbardziej praktyczne wnioski dotyczą terapii — a na końcu można sprawdzić, jak ty radzisz sobie z trudnymi wspomnieniami.
Susza, upał i coraz mniej wody to nie tylko problemy naszych czasów. Z podobnymi wyzwaniami mierzyli się pasterze z Lewantu ponad 10 000 lat temu. Europejski projekt ICARHUS sprawdził, jak zarządzali stadami, sięgając po metodę, która odczytuje białka zachowane w starożytnych szczątkach zwierząt. Okazuje się, że wiek i płeć kóz sprzed tysięcy lat potrafią sporo powiedzieć o dawnym klimacie — a na końcu możesz sprawdzić, czy masz w sobie pasterza z epoki kamienia.
Bieganie, skakanie czy taniec wymagają, by mięśnie szkieletowe i układ nerwowy rozwijały się razem i tworzyły działające obwody. Gdy to połączenie zawodzi, pojawiają się choroby nerwowo-mięśniowe, które dotykają około 1 na 500 Europejczyków. Zespół projektu GPSorganoids z niemieckiego Ośrodka Medycyny Molekularnej im. Maxa Delbrücka wyhodował samoorganizujące się ludzkie organoidy, które odtwarzają ten układ w laboratorium – a na końcu możesz sprawdzić, jakim odkrywcą byłbyś w takim zespole.
Połykane czujniki pomagają lekarzom zaglądać do wnętrza organizmu bez skalpela, ale zawierają materiały, których nikt nie chciałby mieć ani w ciele, ani na wysypisku. Włoski zespół z unijnego projektu ELFO sprawdził, czy elektronikę da się zbudować z tego, co zwykle trafia na talerz i do łazienki: miodu, pigmentu z pasty do zębów czy soku z czerwonej kapusty. Część wyników zaskoczyła samych badaczy — a na końcu można sprawdzić, czy zaufałbyś technologii, którą trzeba połknąć.
Owrzodzenia stopy cukrzycowej dotykają blisko jednej czwartej z ponad 800 milionów osób chorujących na cukrzycę na świecie. Dziś leczy się je głównie oczyszczaniem i opatrywaniem, czyli łagodzeniem objawów. Europejski projekt APTADEGRAD idzie w inną stronę: jego związki usuwają z rany nadmiar białek podtrzymujących stan zapalny, korzystając z naturalnego systemu recyklingu w komórkach — a na końcu możesz sprawdzić, czy masz głowę do biotechnologii.
Po przeszczepie nerki lekarze muszą tak dobrać dawkę leków immunosupresyjnych, by organizm nie odrzucił nowego narządu, a pacjent nie stał się łatwym celem dla zakażeń. Zespół z Uniwersytetu Medycznego w Wiedniu sprawdza, czy pomóc może w tym nieszkodliwy wirus Torque Teno, obecny we krwi niemal każdej zdrowej osoby. Jego poziom zdradza, jak silna jest odporność, i może podpowiedzieć, w którą stronę korygować leczenie — a na końcu możesz sprawdzić, czy ty umiesz znaleźć złoty środek.
Drobni rolnicy muszą wyprodukować jak najwięcej żywności na niewielkim areale, a przy tym radzić sobie z coraz bardziej ekstremalną i nieprzewidywalną pogodą. Syntetyczne pestycydy pomagają, ale szkodzą ekosystemom i zdrowiu ludzi. Zespół projektu UPSCALE sprawdzał, czy rośliny mogą same chronić kukurydzę przed szkodnikami, przeprowadzając ponad 150 wywiadów z rolnikami i ekspertami — a na końcu można sprawdzić, czy w twoich codziennych wyborach jest miejsce dla natury.
Drobni rolnicy z Kenii, Ugandy i Tanzanii uprawiają pola mniejsze niż dwa hektary, a mimo to wytwarzają do 70% żywności swoich krajów. Zmagają się przy tym ze skutkami zmian klimatu, niedoborem zasobów i skromnymi budżetami. Europejsko-afrykański projekt PrAEctiCe sprawdzał, jak ogólną ideę agroekologii zamienić w konkretne wskaźniki, które pomogą podjąć decyzję we własnym gospodarstwie — a na końcu można sprawdzić, ile z tej agroekologicznej układanki zostało w pamięci.
Hodowla ryb rośnie w Europie jak na drożdżach, ale bez czystej wody nie ma mowy o zdrowych rybach na talerzu. Kłopot w tym, że tylko 37% europejskich wód powierzchniowych spełnia wymogi środowiskowe. Międzynarodowy zespół unijnego projektu SusWater postanowił oczyszczać wodę tym, co zwykle ląduje w koszu: celulozą, chitozanem, skrobią, żelatyną, a nawet grzybami wyizolowanymi ze ścieków — a na końcu możesz sprawdzić, czy masz zadatki na detektywa czystej wody.
Zgubiona sieć rybacka nie znika na dnie morza. Według szacunków ekspertów porzucone, zagubione i wyrzucone narzędzia połowowe to około 10 proc. wszystkich odpadów morskich. Europejski projekt NETTAG+, koordynowany przez badaczy z Uniwersytetu w Porto, sięga po kilka rozwiązań naraz: warsztaty dla rybaków, akustyczne znaczniki na sprzęt, sonar połączony ze sztuczną inteligencją i podwodne roboty — a na końcu można sprawdzić, ile z morskiej odpowiedzialności jest w twoich własnych nawykach.
Na świecie hoduje się coraz więcej ryb i skorupiaków, a Unia Europejska zostaje w tyle i musi je sprowadzać z zewnątrz. Broszura CORDIS Synergy Info Pack pokazuje 26 projektów finansowanych z programów „Horyzont Europa”, EMFAF i LIFE, które mają to zmienić bez szkody dla klimatu: od zdrowszych ryb i pasz z grzybów oraz owadów, przez wodorosty na otwartym morzu, po akwakulturę bez odpadów — a na końcu możesz sprawdzić, jak bardzo „morski” jest twój talerz.
Samochód elektryczny ma przed sobą długą drogę, ale jego akumulator w pewnym momencie przestaje dawać radę. Co wtedy? Zamiast trafić na złom, bateria może stać się źródłem litu, kobaltu, niklu i manganu, a nawet dostać drugie życie jako magazyn energii. Europejski projekt BATRAW pokazał, jak połączyć roboty, sztuczną inteligencję, chemię i blockchain w jeden proces odzysku — a na końcu możesz sprawdzić, ile w tobie inżyniera obiegu zamkniętego.
Pożar lasu albo powódź to chaos: dym, woda, zerwane linie telefoniczne i dziesiątki ekip, które muszą działać razem. Finansowany przez Unię Europejską projekt OVERWATCH łączy dane z satelitów i dronów, sztuczną inteligencję oraz rzeczywistość rozszerzoną, żeby ratownicy szybciej rozumieli, co dzieje się w terenie. System sprawdzano podczas ćwiczeń w Portugalii i w Polsce. Oto, jak działa i czego uczy — a na końcu można sprawdzić, czy dobrze odnajdujesz się w sytuacji, gdy liczy się każda informacja.
Słońce i wiatr nie pracują według grafiku odbiorców prądu: gdy zmienia się pogoda, zmienia się też ilość energii, która trafia do sieci. Finansowany ze środków UE projekt RESPONDENT sprawdził, czy tę niepewność da się zmniejszyć, łącząc dane z europejskich programów kosmicznych Copernicus i Galileo z pomiarami lokalnych stacji pogodowych, i przetestował swoją platformę w Grecji i w Hiszpanii — a na końcu możesz sprawdzić, jak dobrze rozumiesz związek satelitów z siecią energetyczną.
Teleskopy, sondy i pojazdy kosmiczne od lat wypatrują śladów życia poza Ziemią, a dowodów wciąż brak. Może szukamy niewłaściwych sygnałów? Międzynarodowy zespół astrobiologów pyta, czy przypadkiem nie przeoczamy sygnałów, które już mamy w danych. Winne mogą być wyniki fałszywie ujemne – pojęcie znane ze statystyki, medycyny i informatyki, które w poszukiwaniu obcego życia bywa lekceważone – a na końcu możesz sprawdzić, czy masz oko łowcy obcych śladów.
Ludzki mózg działa wyłącznie dzięki reakcjom chemicznym, a mimo to bywa nazywany najpotężniejszym komputerem na świecie. Europejski projekt CORENET sprawdził, czy na podobnej zasadzie można liczyć w laboratorium: sieci reakcji chemicznych w mikrofluidycznych reaktorach przetwarzały dane, a sztuczna inteligencja odczytywała z nich odpowiedzi. To przykład badań, w których chemia, informatyka i analiza danych spotykają się przy jednym stole — a na końcu można sprawdzić, czy taki styl pracy pasuje do ciebie.
Ponad 10 milionów Europejczyków żyje z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi, a u mniej więcej połowy z nich w ciągu pięciu lat rozwinie się demencja. Lekarzom brakuje jednak przystępnego narzędzia, które wskazałoby, kogo to czeka. Europejski projekt AI-Mind połączył zapis EEG, badania krwi i testy poznawcze w systemie opartym na sztucznej inteligencji — a na końcu możesz sprawdzić, czy wychwycisz najważniejsze szczegóły tej historii.
Logowanie do serwisów, potwierdzanie wieku, zgody na udostępnianie danych — w sieci co chwilę trzeba pokazać, kim się jest. Problem w tym, że razem z tożsamością często oddajemy znacznie więcej, niż potrzeba. Finansowany przez UE projekt TrustED łączy cyfrowy portfel tożsamości, uczenie federacyjne i zaawansowane szyfrowanie, a swoje rozwiązania sprawdza u wolontariuszy i w szpitalach — a na końcu możesz sprawdzić, jak ty dbasz o swoją cyfrową tożsamość.
Polubienia, komentarze i zdjęcia z wyjazdu mogą mieć większy wpływ na wybór kierunku wakacji, niż się wydaje, ale nie u wszystkich tak samo. Amerykańscy badacze przeanalizowali odpowiedzi ponad 2800 podróżnych z czterech pokoleń i sprawdzili, kto planuje wyjazdy z myślą o reakcjach w sieci. Wyniki potrafią zaskoczyć, zwłaszcza w przypadku pokolenia Z i pokolenia X — a na końcu można sprawdzić, na ile twoje własne plany podróżne zależą od mediów społecznościowych.
W Etiopii obok niedożywienia rośnie problem nadwagi i otyłości, zwłaszcza wśród kobiet w miastach. Przez lata odpowiedzią była głównie edukacja żywieniowa. Europejski projekt TAMMIE oddał aparaty fotograficzne w ręce samych kobiet i połączył ich doświadczenia z analizą polityk. Wyszło na jaw, że zdrowemu jedzeniu przeszkadzają przede wszystkim pieniądze i czas — a na końcu możesz sprawdzić, czy uchwycisz, dlaczego to problem całego systemu.
Coraz więcej firm każe pracownikom wracać do biur, ale naukowcy z Uniwersytetu Kolorado w Boulder mają na ten temat sporo wątpliwości. Przeanalizowali dane 7700 osób z dużej organizacji opieki zdrowotnej i sprawdzili, jak na dobrostan wpływa praca zdalna, hybrydowa i stacjonarna. Wynik zaskoczył nawet samą współautorkę badania, która spodziewała się zupełnie innego zwycięzcy. Wyjaśniamy, co mówią liczby i czemu szefowie ich nie słuchają — a na końcu sprawdzisz, czy praca zdalna jest dla ciebie.
Kable światłowodowe, które już leżą na dnie morza wzdłuż niemal każdego wybrzeża, mogą zacząć pilnować ludzi na lądzie. Zespół z Uniwersytetu w Alcalá w ramach projektu SAFE pokazał, że jedno włókno da się zamienić w sieć tysięcy czujników, które wyczuwają nadciągające tsunami, i to wielokrotnie taniej niż boje czy sejsmometry na dnie oceanu. To historia o fizyce, morzu i rachunku kosztów — a na końcu można sprawdzić, czy myślisz jak twórca systemów ostrzegania.
W 2024 roku odnotowano na świecie około 604 ekstremalnych zjawisk pogodowych, a wiele z nich uznano za nietypowe albo wręcz bezprecedensowe. Europejski projekt XAIDA sprawdzał, jak zmiany klimatu wpływają na takie zdarzenia i czy da się je lepiej przewidywać. Badacze sięgnęli po uczenie maszynowe i trafili na niepokojący wynik: fale upałów w wielu regionach nasilają się szybciej, niż zakładały modele — a na końcu możesz sprawdzić, jak sam znosisz upał.
Cyberprzestępca może zaatakować z drugiego końca świata, a policja wciąż działa w granicach własnego kraju i według własnych metod. Unijny projekt CYCLOPES, koordynowany z Polski, przez pięć lat łączył śledczych, naukowców i firmy, żeby europejskie organy ścigania nie wymyślały dwa razy tego samego narzędzia. Efekty to m.in. baza gotowych rozwiązań, ponad 100 raportów i akcja, która zablokowała około 1600 fałszywych stron — a na końcu możesz sprawdzić, czy masz żyłkę do tropienia oszustów w sieci.
Barwienie tkanin należy do najbardziej szkodliwych dla środowiska etapów produkcji ubrań: zużywa ogromne ilości wody, a spora część barwnika i tak trafia do ścieków zamiast na materiał. Zespół prof. Filipe Natalio z Uniwersytetu NOVA w Lizbonie szuka zupełnie innej drogi i chce, żeby bawełna nabierała koloru jeszcze na roślinie, w trakcie wzrostu. Projekt HYDROCOLTON łączy chemię, biologię roślin i uprawy hydroponiczne — a na końcu można sprawdzić, czy twoja szafa sprzyja modzie przyjaznej środowisku.
Turbiny wiatrowe, samochody elektryczne i telefony komórkowe mają wspólny element: magnesy z pierwiastków ziem rzadkich. W Europie recyklingowi poddaje się mniej niż 1% takich magnesów, choć chodzi o metale kluczowe dla zaawansowanych technologii. Projekt REEPRODUCE sprawdza, jak wyjąć je z zużytych urządzeń, na przykład z kół hulajnóg elektrycznych, i zamienić w nowe magnesy tak, żeby to się opłacało — a na końcu możesz sprawdzić, co sam robisz ze starą elektroniką.
Łosoś z hodowli zawdzięcza swój różowy odcień pigmentowi, który w większości powstaje dziś w procesach petrochemicznych. Zespół z Uniwersytetu w Weronie postanowił to zmienić: w unijnym projekcie ASTEASIER genetycznie zmodyfikowane mikroalgi produkowały astaksantynę taniej niż ich naturalni kuzyni, a partnerzy z branży przenieśli pomysł na skalę przemysłową i sprawdzili go na rybach — a na końcu możesz sprawdzić, czy biotechnologia przemysłowa to dziedzina dla ciebie.
Rachunki za ogrzewanie i prąd potrafią zjeść sporą część studenckiego budżetu, a czynsze w wielu miastach wciąż idą w górę. Unijny projekt PREFIGURE sprawdza, jak ocieplać i odnawiać europejskie mieszkania tak, by na zielonej transformacji nie tracili najsłabsi. Badacze pracują w 11 miastach, wysyłają w trasę mobilne laboratorium i analizują ankietę z udziałem ponad 25 000 osób — a na końcu można sprawdzić, czy własne nawyki mieszkaniowe są naprawdę energooszczędne.
Ogniwa słoneczne mają słaby punkt: im mocniej świeci słońce, tym bardziej się nagrzewają, a gorące ogniwo pracuje gorzej. Europejski projekt NANOSPLIT znalazł na to sposób – nanopłyn z tlenku cynku i nanocząstek złota, który działa jak inteligentny filtr światła. Część promieni zamienia się w prąd, a reszta w ciepło do podgrzania wody czy ogrzania mieszkania — a na końcu możesz sprawdzić, jak sam korzystasz z energii.
Unijne projekty badawcze mają datę końca, ale ich wyniki często dopiero wtedy zaczynają żyć własnym życiem. HiEFFICIENT, realizowany w latach 2021–2024, pracował nad elektroniką mocy do aut elektrycznych. Dziś jego rozwiązania interesują producentów samochodów, dały początek belgijskiej firmie i kolejnemu projektowi, a ładowarka o mocy 22 kW osiąga sprawność ponad 97% — a na końcu możesz sprawdzić, czy elektronika mocy to dziedzina, która mogłaby cię wciągnąć.
Na statku pasażerskim wiele osób dzieli te same pokłady, restauracje i powietrze z wentylacji, a gdy pojawia się choroba zakaźna, nie da się po prostu wysiąść. Europejski projekt HEALTHY SAILING szukał sposobów, by wcześniej wyłapywać ogniska zachorowań na morzu i sprawniej na nie reagować: od elektronicznego nadzoru i sztucznej inteligencji po szkolenia z rozszerzoną rzeczywistością. Jego wytyczne przeszły już prawdziwą próbę — a na końcu można sprawdzić, czy w podróży dbasz o zdrowie jak świadomy pasażer.
Wpływ lotnictwa na środowisko to nie tylko spaliny w powietrzu, ale też odpady: wycofane samoloty, przeterminowane materiały i zużyte części. Europejski projekt GENEX szukał sposobów, by podzespoły lotnicze były trwalsze. Zespół połączył kompozyty nadające się do recyklingu, czujniki wysyłające dane do cyfrowego bliźniaka i naprawy wspomagane komputerem — a na końcu możesz sprawdzić, jak sam dbasz o swoje rzeczy.
Promy z napędem elektrycznym są cichsze i mniej szkodzą powietrzu, ale mają jeden kłopot: energię muszą uzupełnić w czasie krótkiego postoju w porcie, a statek przy nabrzeżu wcale nie stoi nieruchomo. Europejski projekt HYPOBATT pokazuje, jak zautomatyzowane ładowanie o mocy wielu megawatów pomaga dotrzymać rozkładu rejsów i przy okazji oszczędzać akumulatory — a na końcu możesz sprawdzić, czy w podróży masz zapas energii jak dobrze zaprojektowany prom.
poleca:
