Bieganie, skakanie czy taniec wymagają, by mięśnie szkieletowe i układ nerwowy rozwijały się razem i tworzyły działające obwody. Gdy to połączenie zawodzi, pojawiają się choroby nerwowo-mięśniowe, które dotykają około 1 na 500 Europejczyków. Zespół projektu GPSorganoids z niemieckiego Ośrodka Medycyny Molekularnej im. Maxa Delbrücka wyhodował samoorganizujące się ludzkie organoidy, które odtwarzają ten układ w laboratorium – a na końcu możesz sprawdzić, jakim odkrywcą byłbyś w takim zespole.
Na świecie mówi się dziś około 7500 językami, ale to tylko resztka dawnego bogactwa. Międzynarodowy zespół badaczy prześledził 12 000 lat językowej historii ludzkości i doszedł do wniosku, który zaskoczył samych autorów: najwięcej języków istniało nie w zamierzchłej prehistorii, lecz zaledwie 1000–3000 lat temu. Potem przyszło gwałtowne przerzedzenie, które zaczęło się długo przed epoką kolonialną – a na końcu możesz sprawdzić, jakim jesteś poliglotą.
Terapia CAR-T uczy własne komórki odpornościowe pacjenta rozpoznawać nowotwór, ale każdą dawkę trzeba dziś wyprodukować osobno: pobrać limfocyty T, zmodyfikować je wirusami i hodować kilka tygodni w wyspecjalizowanym ośrodku, za sumę sięgającą 300 000 euro. Projekt NANO-ENGINE odwrócił pytanie i zamiast wozić komórki do fabryki, spróbował wysłać fabrykę do komórek — a to sposób myślenia, który da się sprawdzić na sobie: test na końcu pyta, czy szukasz etapu do usunięcia, czy do przyspieszenia.
Po przeszczepie nerki lekarze muszą tak dobrać dawkę leków immunosupresyjnych, by organizm nie odrzucił nowego narządu, a pacjent nie stał się łatwym celem dla zakażeń. Zespół z Uniwersytetu Medycznego w Wiedniu sprawdza, czy pomóc może w tym nieszkodliwy wirus Torque Teno, obecny we krwi niemal każdej zdrowej osoby. Jego poziom zdradza, jak silna jest odporność, i może podpowiedzieć, w którą stronę korygować leczenie — a na końcu możesz sprawdzić, czy ty umiesz znaleźć złoty środek.
Interfejs mózg–komputer kojarzy się z filmami science fiction, ale jego największym wrogiem okazuje się zwykła fizyka: za dużo danych, za wąskie łącze i za dużo ciepła. Europejski projekt IoN pokazał, jak to obejść – sygnały z implantu płyną przez tkankę organizmu, a chip wysyła je tylko wtedy, gdy neurony faktycznie coś „mówią”. To temat na styku medycyny, elektroniki i informatyki – a na końcu możesz sprawdzić, czy masz głowę do neurotechnologii.
Kubeł fusów w kuchni akademika i łupiny po orzeszkach to dla większości ludzi koniec historii. Dla zespołu projektu UNAT to dopiero początek: z takiej biomasy powstają rdzenie węglowe nanocząstek mniejszych niż dwadzieścia nanometrów, które w jednym podejściu pokazują guz na obrazie i zaczynają go leczyć. Badania na zwierzętach dały 93 i 97 procent zahamowania wzrostu guza, a cała rzecz dzieje się na styku chemii materiałów, biologii i diagnostyki obrazowej — na końcu możesz sprawdzić, czy myślisz jak ktoś, kto szuka drugiego życia dla rzeczy.
Drobni rolnicy z Kenii, Ugandy i Tanzanii uprawiają pola mniejsze niż dwa hektary, a mimo to wytwarzają do 70% żywności swoich krajów. Zmagają się przy tym ze skutkami zmian klimatu, niedoborem zasobów i skromnymi budżetami. Europejsko-afrykański projekt PrAEctiCe sprawdzał, jak ogólną ideę agroekologii zamienić w konkretne wskaźniki, które pomogą podjąć decyzję we własnym gospodarstwie — a na końcu można sprawdzić, ile z tej agroekologicznej układanki zostało w pamięci.
Hodowla ryb rośnie w Europie jak na drożdżach, ale bez czystej wody nie ma mowy o zdrowych rybach na talerzu. Kłopot w tym, że tylko 37% europejskich wód powierzchniowych spełnia wymogi środowiskowe. Międzynarodowy zespół unijnego projektu SusWater postanowił oczyszczać wodę tym, co zwykle ląduje w koszu: celulozą, chitozanem, skrobią, żelatyną, a nawet grzybami wyizolowanymi ze ścieków — a na końcu możesz sprawdzić, czy masz zadatki na detektywa czystej wody.
Kiedy w sklepie drożeje chleb, rzadko myślimy o glebie, paszy i przepisach eksportowych naraz. A dopiero te wątki widziane razem mówią coś o tym, co ludzie będą jeść za ćwierć wieku. Badacze projektu FoSTA-Health szukali odpowiedzi w Malawi, RPA, Tanzanii i Zambii i opisali cztery możliwe drogi do 2050 roku, z których każda czymś płaci. Ich praca kończy się nie wykresem, lecz narzędziem dla doradcy rolnego — a na końcu możesz sprawdzić, czy myślisz systemami, czy pojedynczymi sprawami.
Na świecie hoduje się coraz więcej ryb i skorupiaków, a Unia Europejska zostaje w tyle i musi je sprowadzać z zewnątrz. Broszura CORDIS Synergy Info Pack pokazuje 26 projektów finansowanych z programów „Horyzont Europa”, EMFAF i LIFE, które mają to zmienić bez szkody dla klimatu: od zdrowszych ryb i pasz z grzybów oraz owadów, przez wodorosty na otwartym morzu, po akwakulturę bez odpadów — a na końcu możesz sprawdzić, jak bardzo „morski” jest twój talerz.
Samochód elektryczny ma przed sobą długą drogę, ale jego akumulator w pewnym momencie przestaje dawać radę. Co wtedy? Zamiast trafić na złom, bateria może stać się źródłem litu, kobaltu, niklu i manganu, a nawet dostać drugie życie jako magazyn energii. Europejski projekt BATRAW pokazał, jak połączyć roboty, sztuczną inteligencję, chemię i blockchain w jeden proces odzysku — a na końcu możesz sprawdzić, ile w tobie inżyniera obiegu zamkniętego.
Po każdym warzeniu piwa zostaje w kadzi mokra masa zużytego słodu — największy odpad browaru, który zwykle trafia na paszę albo na wysypisko. W projekcie BioSupPack, finansowanym z programu Horyzont 2020 i koordynowanym przez hiszpańskie centrum AIMPLAS, potraktowano go inaczej: jako surowiec na tworzywo, z którego da się zrobić butelkę, tackę i barowy ekspozytor. To historia o tym, ile pracy inżynierskiej stoi za przedrostkiem „bio” na etykiecie — a na końcu możesz sprawdzić, jak daleko sięga Twoje myślenie o odpadach.
Słońce i wiatr nie pracują według grafiku odbiorców prądu: gdy zmienia się pogoda, zmienia się też ilość energii, która trafia do sieci. Finansowany ze środków UE projekt RESPONDENT sprawdził, czy tę niepewność da się zmniejszyć, łącząc dane z europejskich programów kosmicznych Copernicus i Galileo z pomiarami lokalnych stacji pogodowych, i przetestował swoją platformę w Grecji i w Hiszpanii — a na końcu możesz sprawdzić, jak dobrze rozumiesz związek satelitów z siecią energetyczną.
Teleskopy, sondy i pojazdy kosmiczne od lat wypatrują śladów życia poza Ziemią, a dowodów wciąż brak. Może szukamy niewłaściwych sygnałów? Międzynarodowy zespół astrobiologów pyta, czy przypadkiem nie przeoczamy sygnałów, które już mamy w danych. Winne mogą być wyniki fałszywie ujemne – pojęcie znane ze statystyki, medycyny i informatyki, które w poszukiwaniu obcego życia bywa lekceważone – a na końcu możesz sprawdzić, czy masz oko łowcy obcych śladów.
Wystarczy wyjechać wieczorem za miasto, położyć się na kocu i poczekać, aż oczy przywykną do ciemności, żeby zobaczyć coś, czego w mieście nie widać: gwiazdy nie są rozsypane po niebie równo. Jedne rejony są gęste od punktów, inne niemal puste, a w poprzek nieba ciągnie się jaśniejsza smuga. Astronom Reinout van Weeren z Uniwersytetu w Lejdzie tłumaczy, że to nie złudzenie, tylko ślad grawitacji, kształtu Drogi Mlecznej i miejsca, z którego patrzymy — a na końcu możesz sprawdzić, jak właściwie patrzysz w niebo.
Ponad 10 milionów Europejczyków żyje z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi, a u mniej więcej połowy z nich w ciągu pięciu lat rozwinie się demencja. Lekarzom brakuje jednak przystępnego narzędzia, które wskazałoby, kogo to czeka. Europejski projekt AI-Mind połączył zapis EEG, badania krwi i testy poznawcze w systemie opartym na sztucznej inteligencji — a na końcu możesz sprawdzić, czy wychwycisz najważniejsze szczegóły tej historii.
Logowanie do serwisów, potwierdzanie wieku, zgody na udostępnianie danych — w sieci co chwilę trzeba pokazać, kim się jest. Problem w tym, że razem z tożsamością często oddajemy znacznie więcej, niż potrzeba. Finansowany przez UE projekt TrustED łączy cyfrowy portfel tożsamości, uczenie federacyjne i zaawansowane szyfrowanie, a swoje rozwiązania sprawdza u wolontariuszy i w szpitalach — a na końcu możesz sprawdzić, jak ty dbasz o swoją cyfrową tożsamość.
DNA sprzed tysięcy lat wciąż daje się odczytać, a dysk twardy wytrzymuje kilkanaście. Dlatego kusi pomysł, żeby zapisywać dane wprost w cząsteczkach życia — tyle że dotąd robiono to w agresywnych rozpuszczalnikach i w wyspecjalizowanych laboratoriach. Zespół projektu HYPERION wziął chip krzemowy zaprojektowany do rejestrowania pracy neuronów i kazał mu pisać w DNA w zwykłej wodzie. Po drodze natrafił na przeszkodę zupełnie nie tam, gdzie jej szukał — a na końcu możesz sprawdzić, czy sam szukasz prawdziwego wąskiego gardła, czy tylko najbardziej oczywistego.
W Etiopii obok niedożywienia rośnie problem nadwagi i otyłości, zwłaszcza wśród kobiet w miastach. Przez lata odpowiedzią była głównie edukacja żywieniowa. Europejski projekt TAMMIE oddał aparaty fotograficzne w ręce samych kobiet i połączył ich doświadczenia z analizą polityk. Wyszło na jaw, że zdrowemu jedzeniu przeszkadzają przede wszystkim pieniądze i czas — a na końcu możesz sprawdzić, czy uchwycisz, dlaczego to problem całego systemu.
Coraz więcej firm każe pracownikom wracać do biur, ale naukowcy z Uniwersytetu Kolorado w Boulder mają na ten temat sporo wątpliwości. Przeanalizowali dane 7700 osób z dużej organizacji opieki zdrowotnej i sprawdzili, jak na dobrostan wpływa praca zdalna, hybrydowa i stacjonarna. Wynik zaskoczył nawet samą współautorkę badania, która spodziewała się zupełnie innego zwycięzcy. Wyjaśniamy, co mówią liczby i czemu szefowie ich nie słuchają — a na końcu sprawdzisz, czy praca zdalna jest dla ciebie.
Licznik czasu ekranowego pokazuje liczbę, na którą łatwiej się skrzywić, niż jej się przyjrzeć. Badacze z Uniwersytetu w Cincinnati i Uniwersytetu Northwestern przeanalizowali 11 ankiet z lat 2014-2024, w których odpowiedzi udzieliło 183 tysiące dorosłych Amerykanów w wieku od 18 do 70 lat, i wskazali konkretny punkt na osi: 150 minut dziennie. Powyżej niego związek między mediami społecznościowymi a nasileniem depresji przestaje być statystycznym szumem — a niżej możesz przyjrzeć się temu, jak wygląda Twój własny dzień z telefonem.
Cyberprzestępca może zaatakować z drugiego końca świata, a policja wciąż działa w granicach własnego kraju i według własnych metod. Unijny projekt CYCLOPES, koordynowany z Polski, przez pięć lat łączył śledczych, naukowców i firmy, żeby europejskie organy ścigania nie wymyślały dwa razy tego samego narzędzia. Efekty to m.in. baza gotowych rozwiązań, ponad 100 raportów i akcja, która zablokowała około 1600 fałszywych stron — a na końcu możesz sprawdzić, czy masz żyłkę do tropienia oszustów w sieci.
Spadający głaz rzadko dolatuje na dół w jednym kawałku. Rozbija się o półki skalne i z jednego bloku robi się kilkanaście odłamków, które lecą dalej własnymi torami, często dalej i w inne miejsca, niż wskazywałby pojedynczy tor. Inżynierowie długo liczyli tak, jakby ten rozpad nie istniał, bo model bez niego jest po prostu prostszy. Projekt RIDETHERISK z Politechniki w Turynie pokazuje, ile to uproszczenie kosztuje na drodze, którą jeździ się w wakacje — a na końcu możesz sprawdzić, jak sam szacujesz ryzyko.
Ponad 1,3 miliona kilometrów światłowodów leży na dnie mórz i przenosi około 95% globalnego ruchu internetowego. To samo szkło, które wozi dane, reaguje na najdrobniejsze drgania dna — wystarczy podłączyć do niego urządzenie w stacji lądowej. Europejski projekt SUBMERSE zamienił działające kable telekomunikacyjne w rozproszoną sieć czujników nasłuchującą trzęsień ziemi, tsunami i wielorybów — a przy okazji pokazał, że nowy instrument badawczy bywa czymś, co od dawna leży pod ręką, i na końcu możesz sprawdzić, czy patrzysz na technologię podobnie.
Łosoś z hodowli zawdzięcza swój różowy odcień pigmentowi, który w większości powstaje dziś w procesach petrochemicznych. Zespół z Uniwersytetu w Weronie postanowił to zmienić: w unijnym projekcie ASTEASIER genetycznie zmodyfikowane mikroalgi produkowały astaksantynę taniej niż ich naturalni kuzyni, a partnerzy z branży przenieśli pomysł na skalę przemysłową i sprawdzili go na rybach — a na końcu możesz sprawdzić, czy biotechnologia przemysłowa to dziedzina dla ciebie.
Żeby skarpa nad drogą się nie osunęła, a nasyp utrzymał ciężar, grunt trzeba czymś związać. Zwykle robi się to cementem, wapnem albo popiołem lotnym — skutecznie, ale ciężkim sprzętem i kosztem wód gruntowych. Szwajcarski projekt CEBREWA poszedł inaczej: zaprzągł do pracy mikroorganizmy, które w trakcie swojego metabolizmu wytwarzają węglan wapnia i sklejają nim ziarna gleby od środka. Osiemnaście miesięcy badań pokazało przy okazji, jak daleko jest z laboratorium na budowę — a na końcu możesz sprawdzić, czy sam doprowadzasz pomysły do końca.
Co roku w Unii Europejskiej powstaje prawie 47 milionów ton odpadów drzewnych, a na nowe produkty przerabia się z tego dziś tylko około 40 procent. Duża część reszty to płyty pilśniowe i wiórowe ze starych mebli — materiał, którego długo nikt nie umiał opłacalnie rozłożyć z powrotem na włókna. Projekt EcoReFibre sprawdzał, czy recykling płyty da się zaprojektować jak każdy inny proces przemysłowy: od sortowania, przez rozwłóknianie, po sprzedaż surowca wtórnego — a niżej test o Twoim stosunku do rzeczy i materiałów, z których są zrobione.
Unijne projekty badawcze mają datę końca, ale ich wyniki często dopiero wtedy zaczynają żyć własnym życiem. HiEFFICIENT, realizowany w latach 2021–2024, pracował nad elektroniką mocy do aut elektrycznych. Dziś jego rozwiązania interesują producentów samochodów, dały początek belgijskiej firmie i kolejnemu projektowi, a ładowarka o mocy 22 kW osiąga sprawność ponad 97% — a na końcu możesz sprawdzić, czy elektronika mocy to dziedzina, która mogłaby cię wciągnąć.
Ta sama niewidoczna para wodna, która rano osiada rosą na trawie, może stać się źródłem prądu działającym dzień i noc – także wtedy, gdy nie świeci słońce i nie wieje wiatr. Europejski projekt CATCHER sprawdza, jak zamieniać wilgoć z powietrza w energię elektryczną, i pokazuje, jak długą drogę przechodzi nowe źródło energii: od pomysłu i teorii do tysięcy godzin testów – a na końcu możesz sprawdzić, czy energia przyszłości to temat dla Ciebie.
Panel słoneczny kojarzy się z ciężką taflą przykręconą do dachu. Finansowany przez Unię Europejską projekt DIAMOND pracuje nad czymś innym: cienką warstwą kryształów perowskitu, która przechwytuje energię z bardzo wysoką sprawnością i którą da się wytwarzać w Europie. Za takim materiałem stoją fizyka ciała stałego, chemia materiałów i inżynieria procesu, czyli konkretne kierunki i ludzie, którzy będą musieli to umieć zrobić — a na końcu pięć pytań o to, na ile taka praca jest dla Ciebie.
Promy z napędem elektrycznym są cichsze i mniej szkodzą powietrzu, ale mają jeden kłopot: energię muszą uzupełnić w czasie krótkiego postoju w porcie, a statek przy nabrzeżu wcale nie stoi nieruchomo. Europejski projekt HYPOBATT pokazuje, jak zautomatyzowane ładowanie o mocy wielu megawatów pomaga dotrzymać rozkładu rejsów i przy okazji oszczędzać akumulatory — a na końcu możesz sprawdzić, czy w podróży masz zapas energii jak dobrze zaprojektowany prom.
Zasięg, długie ładowanie i zbyt mało stacji – to wciąż główne powody, dla których wielu kierowców omija elektryki. Europejski projekt OPEVA zmierzył się z tymi obawami przy pomocy sztucznej inteligencji: od sprytniejszego planowania tras dostawczych po akumulatory, które na bieżąco „wiedzą”, w jakiej są kondycji. Chodzi też o Twoje przyszłe pierwsze auto i paczki zamawiane przez internet – a na końcu możesz sprawdzić, czy jesteś gotowy na elektryka.
Rowery i hulajnogi elektryczne weszły do miast szybciej, niż powstały zasady bezpiecznego jeżdżenia nimi. Samochód ma zaawansowane technologie bezpieczeństwa, osoba na hulajnodze nie ma nic poza kaskiem. Unijna „Wizja Zero” mówi o zbliżeniu się do zerowej liczby ofiar śmiertelnych na drogach do 2050 roku, tylko że liczenie wypadków po fakcie do tego nie wystarcza. Projekt SOTERIA sprawdzał, co trzeba zbierać, żeby rozpoznać zagrożenie wcześniej — a test na końcu dotyczy Twoich własnych nawyków na trasie na zajęcia.
poleca:
